Newsletter

Kliknij, aby obejrzeć

Reklama

Wychowanie

Przemoc w szkole
01.02.2012

Przemoc w szkole – jak reagować na agresywne zachowania uczniów


Jak rozdzielić bijących się uczniów czy przerwać agresję słowną? Reakcja nauczyciela powinna być szybka i zdecydowana. Ważne jest używanie konstruktywnych komunikatów oraz traktowanie ucznia jako osoby, która może wziąć odpowiedzialność za swoje czyny.


Istnieje wiele doraźnych sytuacji, w których uczniowie zachowują się agresywnie i używają przemocy: bójki, podcinanie, wypychanie młodszych dzieci z kolejki do sklepiku, wyśmiewanie się z czyjejś odpowiedzi, ubrania itp. Najczęściej nie ma czasu, podczas lekcji czy przerwy, wdawać się z uczniami w długie, poważne rozmowy na temat ich postępowania, dochodzić kto jest winien.

Agresja wśród dziewcząt

ZOBACZ >>

Jeśli chcesz skutecznie przeciwdziałać przemocy, pamiętaj: doraźne sytuacje wymagają szybkiej, krótkiej i zdecydowanej reakcji wychowawcy.


Reagując na agresywne zachowania, warto pamiętać o kilku zasadach.



UNIKAJ
POSTARAJ SIĘ
(w przypadku rozdzielania bijących się uczniów)
Agresji fizycznej:
  • nie szarp ze złością
  • nie popychaj
  • nie ściskaj za rękę sprawcy
  • nie staraj się go sam fizycznie ukarać
(w przypadku rozdzielania bijących się uczniów)
Użyć tylko tyle siły ile jest potrzebne do rozdzielenia:
  • użyj chwytu (najlepiej otocz rękami od tyłu klatkę piersiową dziecka i ogranicz jego ruchy ramion)
  • poproś o pomoc drugą osobę
  • zrób to bez agresji
Agresji słownej:
  • nie obrażaj, nie zawstydzaj, nie oceniaj ucznia, nie stosuj komunikatów „Ty” (np. Ty łobuzie; Bandyta z ciebie wyrośnie; Zawsze są z tobą kłopoty; Matka cię tak nauczyła, co?)
Szanować ucznia:
  • mów o zachowaniu, nie o osobie (To nie jest w porządku, że wyśmiewasz się z wyglądu Joli)
  • powołuj się na normy (Mamy w klasie zasadę, że się nie bijemy; W naszej szkole nie ma miejsca na znęcanie)
  • używaj komunikatów „Ja” (Jest mi przykro, kiedy na to patrzę; Jestem zła, że takie rzeczy mają miejsce w mojej klasie)
Okazywania niepewności:
  • nie opuszczaj wzroku
  • nie udawaj, że „nie widzisz”
  • nie rozśmieszaj sytuacji
Reagować stanowczo:
  • mów zdecydowanym, mocnym głosem
  • patrz na uczniów
  • miej wyprostowaną sylwetkę
  • bądź poważny
Długich monologów i moralizowania:
  • nie „przemawiaj” do dzieci, ich uwaga szybko się wtedy wyłącza
  • nie trać czasu na moralizowanie (Czy tego uczą was w domu?; Chłopiec w twoim wieku powinien wiedzieć jak należy się zachowywać; Powinniście się lubić i być dla siebie serdeczni)
Mówić krótko i jasno:
  • formułuj krótkie zdania
  • opisz fakt (Słyszę, że się wyśmiewasz z Adama; Widzę, że go drażnisz; To jest przemoc)
  • zaakcentuj swoje zdanie (Nie zgadzam się na to)
  • powołaj się na normy (Ustaliliśmy, że nikogo nie bijemy; W naszej klasie nie przezywamy się)
  • pokaż konsekwencje takiego zachowania dla poszkodowanego (Bartka to boli; Ani jest przykro; Jeśli nie zapraszamy kolegi do zabawy, może poczuć się samotnie)
Wchodzenia w rolę sprawcy, by pokazać dziecku co czuje osoba poszkodowana:
  • nie stosuj tej samej „broni” co sprawca (A jak ja bym cię tak uderzyła, to jak byś się czuł?; Jak cię to tak bawi co Magda mówi, to proszę na środek, teraz klasa pośmieje się z ciebie) – empatii można uczyć w bardziej konstruktywny sposób
Traktować sprawcę jak osobę, która może sama wziąć odpowiedzialność za swoje czyny:
  • powiedz, czego oczekujesz (Oczekuję, że to się więcej nie powtórzy; Zależy mi, abyś przestrzegał tej zasady)



Przykład


Sytuacja z I klasy gimnazjum
Trwa lekcja języka polskiego. Ewa, cicha, spokojna uczennica zostaje wezwana do odpowiedzi przy tablicy. Andrzej zaczyna wyśmiewać się z ubrania Ewy: Właśnie idzie największa wiochmenka w szkole. Klasa wybucha śmiechem, wychowawczyni słyszy ten żart.

Błędne komunikaty
N: Można to tak przezywać?
U: (pod nosem) Niektórych trzeba.
N: Andrzej wstań! A tobie byłoby przyjemnie, gdyby się z ciebie śmiali?
U: (wzrusza ramionami) Ze mnie nikt się nie śmieje.
N: (ostrym tonem) Co to za wzruszanie ramionami. Stań prosto jak nauczyciel do ciebie mówi i nie rób głupich min. Tak cię wychowali rodzice? Powinieneś się wstydzić. Czy myślisz, że masz lepsze ubrania? Popatrzcie tylko na naszego delikwenta (klasa się śmieje).
U: (czerwony na twarzy, spuszczona głowa)

 


Rodzaje błędnych komunikatów:

  • Pytanie 1 (Można to...) = strata czasu

Jeśli ktoś już przezywa to znaczy, że można to robić, więc po co się o to pytać. Nauczyciel w domyśle odwołuje się do normy, którą uczeń powinien uznawać i przestrzegać, ale w tym przypadku uczeń wyznaje przeciwną zasadę – wyśmiewanie jest w porządku. Dlatego komunikat nie skutkuje

Sprawcy, ofiary i świadkowie szkolnej przemocy

ZOBACZ >>



  • Rozkaz 1 (...wstań!) – początek gry „kto tu jest silniejszy”

Nauczyciel poczuł chwilową bezradność (nie widzi skruchy na twarzy ucznia) i chce zaznaczyć swoją przewagę

  • Pytanie 2 (A tobie...) = strata czasu

Najczęściej sprawcy przemocy są dosyć pewni siebie i trudno jest im wczuć się w sytuację ofiary, poza tym mają mało doświadczeń bycia przezywanym. A jeśli wiedzą, że to nie jest przyjemne, to i tak tego publicznie nie powiedzą

  • Rozkaz 2 (Stań...) – gra „kto tu jest silniejszy” w toku

Nauczyciel jest już poirytowany lekceważącym zachowaniem ucznia i ostrym tonem przywołuje go do porządku używając swojej władzy

  • Zawstydzenie (Popatrzcie...) – kara

Nauczyciel czuje, że do ucznia nie dociera jego przekaz o normach, wobec czego decyduje się zawstydzić ucznia przed klasą i dać mu osobiście odczuć, jak to jest, gdy się kogoś wyśmiewa. Nauczyciel robi to „w dobrej wierze”. Uczeń na zewnątrz „podporządkowuje się” (1:0 dla nauczyciela), ale w środku przeżywa złość wobec dorosłego i czuje się upokorzony. Niczego konstruktywnego się nie nauczył, a swoją złość może wyładować na Ewie podczas przerwy

 

 

Konstruktywne komunikaty
N: (patrząc na ucznia, stanowczo) Andrzej, nie zgadzam się, abyś wyśmiewał Ewę. To, co powiedziałeś, było nieprzyjemne. Złamałeś naszą klasową zasadę.
U: (spuszcza głowę) Wiem.
N: (patrząc na ucznia, z powagą) Przykro mi, że słyszę to z twoich ust. Oczekuję, że to się więcej nie powtórzy.



Rodzaje konstruktywnych komunikatów:

  • Wyrażenie stanowiska (nie zgadzam się...)

Krótkie zaakcentowanie sprzeciwu nauczyciela, jasne określenie jego stanowiska.

  • Nazwanie faktu (...wyśmiewał Ewę)

Nazwanie wprost tego, co zrobił uczeń

  • Udzielenie informacji (...było nieprzyjemne)

Podanie powodu, dlaczego takie zachowanie jest złe. Nauczyciel informuje ucznia o konsekwencjach (dla poszkodowanego, albo w ogóle dla innych ludzi) takiego zachowania, uzasadniając potrzebę jego zmiany. Zamiast: to jest złe, bo tak mówię, słowa: to jest złe, bo ktoś cierpi.

  • Odwołanie się do ustalonych w klasie zasad (Złamałeś...)

Przypomnienie zasad, które uczeń podpisał. Nauczyciel staje wyraźnie na stanowisku strażnika norm

  • Komunikat „Ja”

Nauczyciel daje także „ludzką” informację od siebie, która pokazuje uczniowi, że to co zrobił, nie jest obojętne dla wychowawcy

  • Sformułowanie oczekiwań – nauczyciel precyzuje, czego spodziewa się po uczniu

W drugiej wersji nauczyciel nie wchodzi w żadne dyskusje z uczniem, nie prowokuje go też pytaniami ani swoim zachowaniem do konfrontacji, stara się jedynie w krótki, nie zagrażający dla dziecka sposób zaakcentować, że wydarzyło się coś niedobrego i należy to zmienić. Taki komunikat ma większą szansę dotarcia do ucznia.


Dzieci rzadko postępują „źle” z premedytacją. Ich wewnętrzny system norm jest jeszcze bardzo słaby i nieukształtowany. Dlatego, aby skutecznie przeciwdziałać agresywnym zachowaniom, wychowawca musi z uporem i cierpliwością powtarzać uczniom zasady, wyjaśniać konieczność ich stosowania, pokazywać konsekwencje krzywdzenia innych.



Autor: Joanna Węgrzynowska




Artykuł jest fragmentem poradnika
Jak przeciwdziałać przemocy w klasie? Zobacz>>


Zainteresował Cię artykuł?

Chcesz mieć dostęp do podobnych tekstów?
Zapisz się na bezpłatny codwutygodniowy newsletter!

Adres e-mail
Akceptuję politykę bezpieczeństwa danych
Nasze strony:
Księgarnia Wydawnictwa Raabe Eksperci w oświacie - Wiedza * Inspiracje * Rozwój zawodowy Edupress - Czasopisma dla nauczycieli Instytut Raabe - Szkolenia dla nauczycieli Wydawnictwa Pastoralne Freebooki - darmowe publikacje
Nasze portale:
Dyrektorium - Platforma Zarządzania Szkołą PortalPrzedszkolny.pl - Z myślą o dyrektorze przedszkola Pastoralis - od księży dla księży SpecPiel.pl - testy specializacyjne dla pielęgniarek

TWOJE LEKCJE

Wspomagamy nauczycieli, dostarczając im gotowe materiały na lekcje, sprawdziany i zajęcia wyrównawcze.

Oferujemy także: scenariusze lekcji, konspekty lekcji, testy sprawdzające, pomoce dydaktyczne, karty pracy.