start

Okresem, w którym najczęściej zwraca się uwagę na obniżony poziom graficzny pisma, są wczesne lata szkolne. Zdiagnozowanie w porę i podjęcie konkretnych form pomocy może w znacznym stopniu złagodzić, a nawet wyeliminować dysgrafię.

Umiejętności potrzebne do prawidłowego kreślenia liter czy właściwego trzymania ołówka dziecko nabywa od momentu przyjścia na świat, a nawet wcześniej, bo już w okresie prenatalnym. Pojawiają się wtedy zalążki prawidłowej pracy mięśni przydatnych na późniejszym etapie rozwijania umiejętności graficznych.

Diagnoza dysgrafii ma na celu określenie specyficznych cech pisma i wskazanie trudności z opanowaniem sztuki pisania. Ocenia jakość wzoru pisma, kształt pojedynczych liter, ciągów literowych, czyli całych wyrazów, łączenie liter, sposób trzymania narzędzia pisarskiego (ołówka, długopisu).

Czynniki sprzyjające dysgrafii

Pierwszy intensywny rozwój funkcji odpowiedzialnych za jakość pisma przypada na okres niemowlęcy, w którym dziecko zaczyna mocno chwytać i trzymać zabawki, a następnie przekładać je z ręki do ręki. Na etapie raczkowania kształtuje się koordynacja wzrokowo-ruchowa, która jest niezmiernie istotna w procesie nabywania umiejętności graficznych. Jednak nie tylko sama koordynacja wzrokowo-ruchowa jest istotna, lecz także orientacja w schemacie własnego ciała, czyli, inaczej mówiąc, znajomość ułożenia poszczególnych części ciała i ich rozpoznawanie. Na jakość pisma wpływają także funkcje wzrokowe, czyli sprawność percepcji wzrokowej.

Do innych ważnych czynników sprzyjających dysgrafii możemy zaliczyć:

• słabą motywację dziecka i jego niską samoocenę,
• niską dojrzałość emocjonalną, czyli brak umiejętności dostosowania się do wskazówek opiekunów i nauczycieli,
• nieprawidłowe odwoływanie się do własnej wiedzy i mała zdolność korzystania z niej,
• nieustaloną lateralizację,
• słabą pamięć czuciowo-ruchową i nieumiejętność lub trudności ze skupieniem uwagi.

Jakie błędy wskazują na obniżony poziom graficzny pisma

Biorąc pod uwagę wygląd zeszytów szkolnych i rysunki oraz motywację dziecka do działania, możemy wyłonić następujące objawy obniżonego poziomu graficznego pisma:

• rysunki dziecka są często ubogie od strony graficznej, kolorystycznej,
• wzory i schematy mają zazwyczaj zdeformowane kształty i nieodpowiednie proporcje,
• przerysowywanie różnych wzorów i schematów sprawia dziecku trudność, co powoduje, że kopie są niedokładne i zniekształcone,
• odtwarzane wzory bywają zrotowane i nieodpowiednio rozplanowane na kartce,
• odtwarzając szlaczki, dziecko kreśli je od niewłaściwej strony (od prawej do lewej),
• dziecko ma zbyt silny lub zbyt słaby nacisk ołówka na papier,
• dziecko ma nieprawidłowy chwyt pisarski (np. ołówek trzymany w piąstce),
• dziecko rysuje i pisze niechętnie, z dużym wysiłkiem, unika rysowania,
• dziecko często ma nieprawidłową postawę ciała w trakcie rysowania czy pisania, np. podpiera głowę ręką lub pokłada się na blacie stołu.

Typowe objawy dysgrafii

Objawy dysgrafii będziemy rozpatrywać na przykładzie pisma:

• pismo dziecka jest mało czytelne,
• litery są w nieskoordynowanym ustawieniu – tzw. tańczące litery, różnej wielkości, proporcji, nachylone pod różnym kątem,
• występują niepełne lub nieprawidłowe połączenia między nimi,
• pojawiają się nieregularne odstępy między literami lub wyrazami,
• występuje niekończenie liter,
• opuszczanie liter,
• gubienie wyrazów,
• pismo lustrzane,
• duża liczba skreśleń i poprawek,
• nieprawidłowa organizacja strony,
  
• trudności z utrzymaniem pisma w liniaturze,
• wolne tempo pisania oraz pisanie z dużym wysiłkiem,
• zaburzony rytm pisania,
• nieprawidłowy chwyt pisarski, nieprawidłowy nacisk narzędzia pisarskiego na papier,
• niszczenie narzędzi pisarskich (łamanie ołówka, zginanie rogów w zeszycie, brudzenie zeszytów).

Rola rodziców i nauczycieli

Ze względu na to, że dziecko nabywa kompetencji graficznych bardzo wcześnie, ważne jest, aby rodzic dziecka prawidłowo stymulował jego rozwój. Im częściej dziecko biega, skacze, pływa, jeździ na rowerze czy uczestniczy w grach zespołowych, tym mocniejsze staje się jego ciało, a co za tym idzie mięśnie, które odpowiedzialne są za utrzymanie prawidłowej postawy przy siedzeniu w ławce szkolnej.

Już w okresie niemowlęcym istotne jest, aby dziecko przeszło przez wszystkie fazy rozwoju psychoruchowego. Jeśli rodzic zauważy, że je go dziecko nie raczkuje lub ten okres rozwojowy jest bardzo krótki, należy inicjować zabawy stymulujące ruch czworakowania. Raczkowanie jest bardzo ważne ze względu na to, że wykonując ruch naprzemienny rąk i nóg, dziecko ćwiczy mięśnie, równowagę, koordynację wzrokowo-ruchową, percepcję wzrokową, tak potrzebną do późniejszej pracy graficznej (i nie tylko).

W późniejszym okresie istotne jest, aby rodzic czy nauczyciel nie wykonywał za dziecko wielu czynności, które nie tylko uczą samodzielności, lecz także wzmacniają np. mięśnie. Samoobsługa, czyli samodzielne ubieranie się, rozbieranie, a w tym zapinanie guzików, wiązanie sznurówek, samodzielne mycie się, to niektóre z istotnych czynności w domowej pracy z dzieckiem.

Ważną rolę w rozwoju odgrywa ruch i zabawa, dzięki którym dziecko nie tylko staje się sprawniejsze pod względem fizycznym, lecz także psychicznym.

Możemy zaproponować dziecku ćwiczenia, które wzmocnią jego obręcz barkową, a tym samym spowodują, że będzie lepiej utrzymywało korpus nad blatem biurka, jak również lepiej utrzymywało narzędzie pisarskie w dłoni:

• krążenia ramion z boku do przodu i do góry,
• pływanie na sucho – te ćwiczenia można wykonywać zarówno na stojąco, jak i leżąc na brzuchu na podwyższeniu, np. deskorolce lub niskim taborecie,
• odbijanie podwieszonych piłeczek,
• opadanie na ścianę lub pompki,
• podciąganie się na drążku/obręczy do góry,
• jazda na kocu w leżeniu przodem i odpychanie się rękoma,

Można również zastosować typowe ćwiczenia dłoni i palców:

• wycieranie gumką,
• wolne zaciskanie i rozwieranie dłoni,
• ugniatanie kul z papieru,
• dociskanie stawów paliczkowych,
• pukanie w drzwi,
• wyciskanie mas plastycznych,
• gra w bierki,
• dziurkowanie dziurkaczem, stemplowanie,
• rysowanie palcem po piasku.

Najlepsze efekty terapeutyczne w pracy z dzieckiem można osiągnąć wtedy, kiedy istnieje pełna współpraca rodziców, nauczycielem i terapeutą prowadzącym dziecko. Zalecenia terapeutyczne względem dziecka powinny być systematycznie realizowane i kontynuowane, chociażby w domu.

Tekst pochodzi z publikacji Terapia pedagogiczna uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się

Polecamy zestawy ćwiczeń i kart pracy do wykorzystania w terapii uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi:

• Obniżona sprawność grafomotoryczna
  
• Zaburzone analiza i synteza słuchowa
  
• Problemy z orientacja przestrzenną
  
• Problemy z koordynacją wzrokowo-ruchową