start

Zbliżają się próbne egzaminy. To ostatnia chwila, aby sprawdzić, czy uczniowie są przygotowani do zdania czekających ich egzaminów wewnętrznych. O czym należy pamiętać?

Analiza wyników egzaminów z poprzedniego roku

Wyniki egzaminów zewnętrznych stanowią dla nauczyciela dobry materiał do samooceny, gdyż informują:
•    w jakim stopniu udało mu się osiągnąć zamierzone cele;
•    na jakie umiejętności poświęcił wystarczającą ilość czasu, a jakie zaniedbał/ćwiczył z uczniami w stopniu niewystarczającym;
•    na ile sprawdziły się jego metody pracy (ich skuteczność).

Najogólniejsze są tzw. wyniki surowe, czyli „liczba punktów lub procent maksymalnej liczby punktów za dany egzamin, procent uczniów, którzy zdali egzamin” . Punktem wyjścia do dokonania analizy wyników egzaminów zewnętrznych jest punktacja za poszczególne grupy umiejętności (standardy). Z nich nauczyciel przedmiotu dowiaduje się:
•    w jakim stopniu poszczególni uczniowie potrafili wykorzystać opanowane wiadomości i umiejętności,
•    jakie typy zadań były dla nich łatwe,
•    które kluczowe umiejętności (na poziomie podstawowym) mieli słabo wyćwiczone.

Aby wyniki te posłużyły do zaplanowania bardziej efektywnej pracy z kolejnym rocznikiem uczniów, trzeba dokonać ich dokładnej analizy. Należy pamiętać jednak o tym, że są one tylko jednym ze wskaźników dostarczających informacji o skuteczności pracy dydaktycznej. Inne wskaźniki to:

•    wyniki oceniania wewnątrzszkolnego,
•    osiągnięcia wychowawcze,
•    procent lekcji opuszczonych przez uczniów,
•    absencja nauczyciela,
•    liczebność klas,
•    osiągnięcia szczególnie utalentowanych i wybitnych uczniów,
•    osiągnięcia szkoły w pracy z uczniami mającymi trudności w nauce.

O wyniku egzaminów zewnętrznych decyduje jeszcze szereg innych czynników, takich jak:
•    poziom uczniów w danej klasie/szkole – np. prywatne gimnazjum lub renomowane liceum w dużym mieście wojewódzkim z wyselekcjonowaną młodzieżą oraz przypadkowo dobrani uczniowie z małych wiejskich szkół;
•    środowisko, z jakiego pochodzą uczniowie – np. dzieci z domów zamożnych, gdzie edukacja jest wartością, o wysokich aspiracjach i ambitnych planach na przyszłość oraz dzieci z niewykształconych, patologicznych rodzin, w których edukacja nie jest wartością;
•    rozumienie struktury i formy egzaminu – co i w jakie sposób jest sprawdzane, jak należy wypełniać arkusze odpowiedzi, jaki jest limit czasu;
•    wyćwiczenie umiejętności związanych z rozwiązywaniem różnych typów zadań – znajomość arkuszy egzaminacyjnych z poprzednich lat;
•    kondycja uczniów w dniu egzaminu – np. mobilizacja lub obniżona sprawność intelektualna spowodowana sytuacją stresową, niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi itp.


Próbne egzaminy gimnazjalne lub maturalne

Próbne egzaminy gimnazjalne lub maturalne dostarczają wielu informacji zwrotnych zarówno uczniom, jak i nauczycielom. Informują:
•    ile materiału podopieczni już opanowali,
•    jaki jest poziom umiejętności poszczególnych uczniów,
•    w jakim tempie pracują,
•    jakie mają w dniu egzaminu szanse na uzyskanie upragnionych wyników.

Nie należy takiego egzaminu oceniać, ponieważ jest przeprowadzany kilka miesięcy wcześniej, a to oznacza, że znajdą się w nim nieprzerobione jeszcze elementy materiału (a nie oceniamy ucznia za coś, czego nie przerobiliśmy). Warto jednak zadbać o stworzenie warunków identycznych jak podczas prawdziwego egzaminu, aby uczniowie „poczuli się” w sytuacji egzaminacyjnej (zakaz opuszczania sali i rozmów, samodzielna praca, skupienie, przestrzeganie limitu czasu).

Po udzieleniu uczniom informacji zwrotnych – ogólnych i skierowanych do poszczególnych uczniów (patrz: materiały do pobrania) warto przeprowadzić z klasą rozmowę o tym, jak podopieczni czuli się podczas egzaminu i co sprawiało im szczególne trudności. To doskonały sposób uzyskania dodatkowych informacji o ich potrzebach i deficytach.

Na zakończenie takiej rozmowy (prawdopodobnie zajmie ona sporą część lekcji) proponuję dać uczniom do wypełnienia krótką ankietę, która dotyczy pozaprzedmiotowych aspektów zdawania egzaminów (np. radzenia sobie ze stresem). Zawarte w niej informacje pozwolą wychowawcy klasy przygotować zajęcia warsztatowe na godziny wychowawcze, podczas których będzie mógł przepracować z uczniami trudności natury psychicznej i emocjonalnej (przykładowa ankieta znajduje się w materiałach do pobrania).

Wszystkie uzyskane podczas i po egzaminie próbnym informacje stanowią dla nauczyciela doskonały materiał do samooceny działań dydaktycznych i pedagogicznych. Jeśli pedagog uważnie go zanalizuje, może znacznie podnieść jakość swojej pracy, a tym samym lepiej przygotować uczniów do egzaminu końcowego (arkusz samooceny nauczyciela znajduje się w materiałach do pobrania).

Na zakończenie nauczyciel przygotowuje sprawozdanie z egzaminu wraz z wnioskami do dalszej pracy dla:
•    zespołu przedmiotowego,
•    dyrektora szkoły,
•    wychowawcy,
•    rodziców uczniów.

Pamiętaj!

Najważniejsze wnioski to:

• W klasach kończących szkołę gimnazjalną lub średnią nauczyciel ma do dyspozycji znacznie mniej czasu niż w poprzednich latach. Dlatego musi staranniej przemyśleć, co i w jaki sposób będzie robił.
• Trzeba równolegle realizować program przewidziany dla danego rocznika, ćwiczyć umiejętności potrzebne do zdania egzaminu oraz dawać uczniom zadania egzaminacyjne (przygotowane przez nauczyciela i pochodzące z arkuszy z wcześniejszych lat).
  
• Przedmiotowy system oceniania powinien uwzględniać stopnie za zadania egzaminacyjne.
  
• W trakcie roku może okazać się, że trzeba zmienić metody pracy z grupą lub poświęcić więcej czasu na doskonalenie niektórych umiejętności.
  
• Tak samo jak w poprzednich latach warto kontynuować indywidualizację nauczania.
  
• Jeśli w klasie powtarzają się trudności związane z opanowaniem materiału, wykonywaniem zadań lub motywacją, nauczyciel musi dokonać powtórnej diagnozy uczniów (rozmowa z nimi, ankieta, obserwacja). Na jej podstawie łatwiej będzie dostosować styl pracy do sytuacji w grupie.
  
• Współpraca z innymi nauczycielami tego samego przedmiotu i przedmiotów pokrewnych pozwala zaoszczędzić czas i zwiększyć efektywność pracy.
  
• Należy na bieżąco informować wychowawcę klasy i rodziców uczniów o czynionych przez nich postępach oraz pojawiających się trudnościach.
  
• Trzeba zrobić wszystko, aby powstrzymać (ograniczyć) absencję podopiecznych.
  
• W przypadku wątpliwości związanych z opracowaniem materiału i planu wynikowego z przedmiotu można się skonsultować z bardziej doświadczonym kolegą lub zasięgnąć rady w Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej.

Autor: Anna Katarzyna Kiełczewska

Czytaj także:

• Nowy egzamin gimnazjalny
• Czas na testy!