start

Propozycja lekcji poświęconej okresowi karnawału, zwyczajom i tradycjom karnawałowym.

Dzięki niej uczniowie:

• przećwiczą wyznaczanie daty początku i końca karnawału
• dowiedzą się, co to był mięsopust oraz zapusty
• poznają pochodzenie niektórych współczesnych karnawałowych zabaw.

Scenariusz dedykowany jest dla uczniów klas IV-VI szkoły podstawowej. Można go wykorzystać na lekcji historii, języka polskiego, godzinie wychowawczej lub na zajęciach świetlicowych.

Przebieg zajęć

Czym jest karnawał?

Powieś na tablicy przygotowany wcześniej duży arkusz papieru z umieszczonym na środku napisem karnawał. Poproś uczniów o podanie wszystkich skojarzeń ze słowem karnawał. Odpowiedzi mogą być bardzo różne – podczas burzy mózgów zapisujesz je wszystkie, jednocześnie omawiając te, które nie są zrozumiałe dla wszystkich.

Początek i koniec karnawału

Powieś w widocznym miejscu kalendarz ścienny. Poproś uczniów, aby przyjrzeli się styczniowej kartce z kalendarza. Niech wybrany uczeń zaznaczy na nim dzisiejszą datę. Zapytaj uczniów, czy wiedzą, kiedy obchodzony jest karnawał. Zaznaczcie w kalendarzu jego początek, czyli Nowy Rok.

Wyjaśnij uczniom, że karnawał trwa do środy popielcowej, która obchodzona jest co roku w innym terminie. Jej data zależna jest od daty Wielkanocy, która jest świętem ruchomym i przypada zawsze w pierwszą niedzielę po pierwszej pełni księżyca po równonocy wiosennej (czyli po pierwszym dniu wiosny). Ponieważ miesiąc księżycowy ma 28 dni i jest krótszy od miesiąca kalendarzowego, co roku Wielkanoc obchodzimy w innym terminie. Środa popielcowa kończy karnawał na 46 dni przed niedzielą wielkanocną i jest pierwszym dniem Wielkiego Postu.

Wspólnie z uczniami sprawdzacie na kalendarzu ściennym, kiedy w bieżącym roku przypada Wielkanoc. Następnie odliczacie od dnia Wielkanocy 46 dni i sprawdzacie, jaki to dzień – zaznaczacie środę popielcową. Poproś jednego z uczniów, aby żółtą kredką zakolorował dni, na które przypada w tym roku karnawał.

Ostatki, czyli mięsopust

Wyjaśnij uczniom, że najbardziej hucznie obchodzone są ostatnie dni karnawału. Poproś o odnalezienie w słownikach hasła mięsopust i wyjaśnienie określenia. Poproś wybranego ucznia, aby na kalendarzu zaznaczył czerwonym kolorem tegoroczny mięsopust.

Powiedz uczniom, że w szczególny sposób obchodzony jest również ostatni czwartek karnawału. Zapytaj dzieci, czy wiedzą, jak jest nazywany ten dzień i jak tradycja się z nim wiąże. Następnie zaznaczcie w kalendarzu tłusty czwartek.

Okres karnawały dawniej nazywany był zapustami. W czasie karnawału organizowano różnorodne zabawy – bawiła się zarówno szlachta, mieszczanie, jak i chłopi. Szczególnym okresem był mięsopust, czyli dzisiejsze ostatki, podczas których zabaw było najwięcej.

Dawne tradycje karnawałowe - praca w grupach

Zaproponuj uczniom pracę w zespołach. Aby podzielić uczniów na 5 grup, przygotuj 5 kolorowych kartek pociętych na paski. Na paskach zrób napisy: karnawał, zapusty, tłusty czwartek, Nowy Rok, środa popielcowa. Przygotuj tyle pasków z jednym napisem, ile osób ma liczyć grupa. Pomieszaj je. Następnie poproś, aby każdy wylosował jeden pasek. Każdy uczeń siada w grupie z osobami, które wylosowały taki sam napis.

 
Każdemu zespołowi rozdaj:

• jeden tekst dotyczący karnawałowych zabaw (patrz: materiały do pobrania)

• po 2–3 szerokie paski kolorowego papieru

• markery.

Poproś uczniów, aby po przeczytaniu tekstów wypisali na kartkach, w jaki sposób bawiono się podczas karnawału. Na ścianie przyklej arkusz papieru z napisem karnawałowe zabawy. Każda grupa po wykonaniu zadania przykleja na arkuszu swoje paski i głośno odczytuje napisy, krótko objaśniając ich treść.

Na zakończenie zajęć zapytaj, które z karnawałowych tradycji przetrwały do dzisiejszych czasów. Możesz polecić uczniom, aby pisemnie odpowiedzieli na to pytanie w domu.

Autor: Joanna Bienia-Fijas

Zobacz także:

• Jak przygotować bal karnawałowy w szkole