start

Początek roku szkolnego to czas szczególnego wyzwania dla nauczyciela, który został wychowawcą  nowo powstałej klasy. Jest to też czas trudny dla uczniów, którzy wzajemnie się poznają i dopiero zaczynają pracować nad budową klasowej struktury.

Pierwsze kroki w scalaniu zespołu klasowego

Klasa jest grupą i jak każda grupa rozwija się. W pierwszym stadium formowania się grupy uczniowie dopiero poznają się wzajemnie i orientują się, jaki inni mają stosunek do czekających ich zadań (nauki, projektów klasowych itp.). Na pierwszych godzinach wychowawczych daje się odczuć pewne napięcie uczniów, związane z obawami i niepokojem odnalezienia się w nowej klasie oraz dużą ciekawość we wzajemnych relacjach. Uczniom zależy przede wszystkim na stworzeniu dobrej atmosfery, poczucia bezpieczeństwa i wzajemnym poznaniu się. Dlatego unikają sporów i poszukują przede wszystkim podobieństwa z innymi uczniami. Początkowo może to podobieństwo dotyczyć dość powierzchownych cech, gdyż autoprezentacja na tym etapie jest raczej fasadowa (nie ma dużej otwartości i odsłaniania „ja”). Poważne tematy i uczucia są unikane.

Aby następował interpersonalny rozwój klasy, potrzebne jest zbudowanie wstępnego, podstawowego poczucia bezpieczeństwa. Sprzyja temu inicjowana przez wychowawcę tzw. integracja (chodzi o wstępną integrację, ponieważ pełna, dojrzała integracja klasy jest efektem dalszego rozwoju grupy). W klasach, których uczniowie już się znają, pierwsze godziny wychowawcze mogą być poświęcone pogłębianiu integracji, wychodzenia poza dotychczasowe utarte kontakty i bliższe poznawanie kolegów i koleżanek, z którymi dotychczas nie miało się intensywnego kontaktu.

W klasach nowych pierwsze godziny wychowawcze to pierwsze kroki w integrowaniu grupy uczniów, czyli budowaniu zespołu klasowego.

Tworzenie bazy dla integracji klasy powinno obejmować:

• zapoznanie się uczniów między sobą i z nauczycielem;
• autoprezentację uczniów (i nauczyciela) w różnych sytuacjach (czyli „odsłanianie ja”, ekspresję tożsamości, prezentację własnych kompetencji, m.in. interpersonalnych);
  
• budowanie dobrej komunikacji i otwartości uczniów wobec reszty klasy;
  
• nawiązywanie kontaktu (czyli wchodzenie w interakcje, umożliwiające „przełamywanie lodów”, zmniejszanie dystansu, zmniejszenie obaw i zwiększenie zaufania);
  
• ustalenie zasad współżycia i współpracy w grupie klasowej (zawarcie kontraktu dotyczącego wzajemnego traktowania się i zachowania podczas wspólnych prac i na lekcjach).
  

Autoprezentacja uczniów i nauczyciela oraz ich interakcje (komunikacja między nimi) tworzą kontakt. Wzajemne kontakty ujęte w ramy kontraktu (umowy dotyczącej zachowań) stanowią podstawę integracji. Możemy to sprowadzić do zapisu:

Wprowadzenie kontraktu

Kontrakt z klasą ma być umową „na wspólne bycie”. Powinien więc formułować:

• cele (m.in. tworzenie dobrej atmosfery i porozumienia, umiejętność radzenia sobie w różnych sytuacjach, np. konfliktowych);
• środki, jakimi chce się te cele osiągnąć (np. korzystanie z wiedzy i propozycji wychowawcy, ćwiczenia na godzinach wychowawczych, wspólne projekty, wymiana doświadczeń);
  
• normy, które sprzyjają osiągnięciu tych celów i wykorzystania tych środków.
  
  

W ten sposób ustalenia co do wzajemnego traktowania się i zachowań w szkole muszą zostać naturalnie wprowadzone do umowy „na wspólne bycie”. W tym zakresie ustalenia kontraktu muszą uwzględniać trzy punkty:

1) muszą być odpowiedzią na pytania:
   Co pomaga, a co przeszkadza nam w byciu razem?
   Jakie zachowania i postawy kolegów i koleżanek pomagają na lekcjach?
   Czego od siebie oczekujemy?
   Co w zachowaniach kolegów/koleżanek przeszkadza na lekcjach?
   Czego sobie nie życzymy?

2) muszą uwzględniać oczekiwania nauczycieli, uwrażliwić uczniów na to może ćwi¬czenie „wcielenia się” w radę pedagogiczną i uzgadniania, co przeszkadza w pro¬wadzeniu lekcji, na co można pozwalać, a na co nie można się godzić w szkole;

3) muszą brać pod uwagę ustalenia istniejącego już regulaminu szkolnego.

Autor: Tomasz Garstka

Więcej wskazówek na temat integrowania klasy, psychologicznych pułapek pierwszego kontaktu oraz ćwiczeń służących lepszemu poznaniu się znajdziesz w publikacji Pierwsze godziny wychowawcze.

Zobacz >>

Zostałeś wychowawcą klasy gimnazjalnej? Polecamy Niezbędnik wychowawcy w gimnazjum. Tylko teraz zestaw trzech książek w promocyjnej cenie.

Sprawdź szczegóły >>