start

Aby rozmowa z rodzicem o problemach jego dziecka była owocna, trzeba się do niej odpowiednio przygotować: zadbać o rzetelność przekazywanych informacji, zaplanować przebieg spotkania, pamiętać o odpowiednim sposobie mówienia. Niezwykle ważna jest także komunikacja niewerbalna.

Przekazywanie rodzicom negatywnych informacji o dziecku nie jest łatwe dla obu stron. Rodzice kochają swoje dziecko, identyfikują się z nim i jego krytykę odbierają tak, jakby dotyczyła ich samych. Taka sytuacja niesie dla nich przekaz: „Nie jestem wystarczająco dobrym rodzicem, ponieważ moje dziecko nie spełnia oczekiwań nauczycieli, źle się uczy”.

Dla nauczycieli może to być również trudne, ponieważ generalnie nie lubimy być listonoszami złych wiadomości, a poza tym obawiamy się, że rodzice mogą być agresywni, nie będą chcieli przyjmować naszych racji. Co więc robić?

Przygotowanie do trudnej rozmowy

Zanim zatem podejmiesz decyzję o tym, jak przekazać rodzicowi informację o braku postępów dziecka w nauce twojego przedmiotu, przygotuj się do tego starannie. Przede wszystkim zastanów się, co jest najważniejsze w tym, co powiesz. Jaka jest twoja zasadnicza myśl? Po co w ogóle chcesz to rodzicom powiedzieć?

Jeśli już wiesz, jaki jest twój cel rozmowy – zapisz go. Warto w trudnych sytuacjach mieć kartkę z zanotowanym celem, aby nie tracić go z oczu i nie poddawać się emocjom wywołanym rozmową. Jeśli wiesz, czego się obawiasz najbardziej, przygotuj się do rozmowy, próbując przewidzieć trudności.
 

Jaka powinna, a jaka nie powinna być informacja przekazywana przez nauczyciela
   
Aby rozmowa z rodzicem była owocna, to znaczy aby służyła pomocy dziecku, działania i motywy nauczyciela muszą być odebrane jako wiarygodne. 
   

Zasady przekazywania negatywnych informacji
   
Chcąc dobrze sformułować negatywną informację o dziecku, nauczyciel powinien kierować się kilkoma podstawowymi zasadami:
   
•    Mów o zachowaniach, a nie o osobowości. Oznacza to możliwie szczegółowe opisywanie tego, co dziecko zrobiło, lub nie zrobiło, a nie koncentrowanie się na tym, jakie ono jest.

•    Koncentruj się na tym co będzie, nie wracaj stale do tego, co było. Wszyscy wiedzą, że było źle, ale rozdrapywanie ran nie doprowadzi do konstruktywnych rozwiązań, utrudnia też zobaczenie zmian w zachowaniu czy osiągnięciach dziecka.

•    Bądź dokładny. Posługuj się przykładami, odwołuj do faktów, nie uogólniaj, np. nie używaj słów: „zawsze”, „nigdy”, „na pewno”.

•    Oddzielaj sprawy pozytywne i negatywne. Jeśli je łączysz, np. używając słów „ale”, „jednakże”, rodzic będzie pamiętać tylko negatywne informacje o dziecku. Nie mów więc: „Nawet dobrze napisał ostatni sprawdzian, ale to było takie niestaranne...”, „Przeczytał lekturę, jednakże trzy razy musiałam interweniować” – doceń nawet niewielkie postępy.

•    Pytaj rodzica o jego opinię. Sprawdzaj, co rodzic wie na temat postępów swego dziecka, jakie widzi możliwości rozwiązania problemu, czego oczekuje od szkoły, na kogo w rodzinie dziecko może liczyć itp. Przedstawiaj rodzicowi pomysły na twoje działania, pytaj, co o nich sądzi – przecież to on jest najlepszym specjalistą w sprawie własnego dziecka.

Ocena pracy dziecka, czy jego zachowania powinna mieć charakter „kanapki” – informacje negatywne należy przekładać pozytywnymi. Taki sposób „opakowania” krytyki powoduje na ogół to, że jest ona odbierana jako bardziej rzeczowa i sprawiedliwa, łatwiejsza do zaakceptowania przez rodzica.

Pamiętaj o komunikacji niewerbalnej

Gdy rodzic otrzymuje negatywną informację o postępach swego dziecka w szkole, przeżywa silne, trudne emocje. Jest wtedy szczególnie wyczulony na wszelkie oznaki złej komunikacji.

Porozumienie z rodzicem to nie tylko to, co mówisz, ale również, jak się prezentujesz w tej rozmowie. Chcąc być spostrzeganym jako osoba wiarygodna i budząca zaufanie, musisz zadbać, by wszystkie elementy składające się na twój obraz w oczach rodzica mówiły o tym samym. Tylko wtedy możesz być przekonujący.

Badania wykazują, że podczas przeciętnej rozmowy dwóch osób, ok. 35% informacji przekazywanych jest słownie, pozostałe 65% to przekaz pozawerbalny. Okazuje się zatem, że niewerbalne sygnały są ważniejsze w odbiorze od tego co mówimy. Sygnały niewerbalne to cała gama różnych bodźców.

• Rodzic łatwo odczytuje twoje ewentualne napięcie, więc nie zaprzeczaj temu, że coś cię denerwuje, czy peszy. Mowa twojego ciała lepiej oddaje to, co się z tobą dzieje, niż jakiekolwiek słowa. Jeśli np. jesteś zdenerwowany czy wzburzony tym, jak postępuje dziecko, powiedz o tym otwarcie. Jeśli np. ostatnio dziecko zrobiło ci dużą przykrość, nie udawaj, że cię to w ogóle nie dotknęło.
• Jeśli masz kłopot z przekazaniem rodzicowi trudnych dla niego informacji, bo np. obawiasz się, że będzie wobec ciebie agresywny, wesprzyj się elementami aranżacji przestrzeni, które dadzą ci poczucie siły, np. usiądź za dużym stołem, trzymając w ręku dziennik, mów głosem stanowczym, posługuj się gestami otwartymi, ale i pokazującymi granice, usiądź wygodnie (nie na brzegu krzesła), ale też nie w sposób niedbały, bo to może być odczytane jako lekceważenie rozmówcy.
• Gestykuluj w sposób umiarkowany – zbyt szerokie gesty odbierane mogą być jako agresywne, ale bezruch również może zostać źle odczytany (jako brak kontaktu, oschłość, lęk)
• Uśmiechaj się, ale nie cały czas. Uśmiech powinien towarzyszyć rozmowie, ale stosowany zbyt często i nieadekwatnie do treści przekazu budzi irytację i zmniejsza wiarygodność tego, co mówimy. Jeden rodzic może uważać, że skoro się uśmiechamy, to problemy nie są tak poważne, jakby to wynikało ze słów, inny natomiast może traktować to jako wyraz słabości i bezradności, a nawet niekompetencji nauczyciela. Takie odczytanie naszego zachowania budzi złość i irytację. Uśmiech jest więc w sytuacji przekazywania negatywnych informacji narzędziem bardzo delikatnym.

• Dopasuj język sowjej wypowiedzi do poziomu odbiorcy (nie należy używać naukowych określeń w stosunku do osób, które ich nie znają, ani infantylizmów mających w naszym przekonaniu poprawić kontakt). Sarkazm, złośliwe uwagi, żarty w takiej sytuacji nie są wskazane – trzeba pamiętać, że mówimy o kłopotach osoby najbliższej naszemu rozmówcy. Należy unikać wyrażeń i sformułowań, które, nawet wbrew naszej woli, mogą zostać odebrane jako obraźliwe lub poniżające zarówno rodziców, jak i dziecko.
     

Ostatnie wskazówki

Zaplanuj rozmowę, przewidując w niej następujące elementy:

• przywitanie – powinno zawierać element wyrażenia szacunku (np. podanie ręki), przedstawienie się (dla przypomnienia); ma to szanse nieco obniżyć wysoki poziom napięcia, który w takiej sytuacji towarzyszy rodzicowi;
• przedstawienie celu rozmowy;
• zadawanie zaplanowanych pytań, służące lepszemu rozpoznaniu kłopotów – po to, by rzeczywiście dowiedzieć się czegoś istotnego dla sprawy;
• przedstawienie propozycji rozwiązania sytuacji problemowej w celu skonsultowania się z rodzicem;
• możliwe do ustalenia działania na przyszłość – możliwość zaplanowania dalszych kroków (konieczny jest własny terminarz);
• pozytywne zakończenie rozmowy.

Autorzy:  Ewa Maksymowska, Monika Werwicka

Tekst jest fragmentem artykułu Jak przekazywać rodzicom negatywne informacje o dziecku opublikowanego w "Poradniku wychowawcy".

Czytaj także:

• Zebrania z rodzicami – o czym warto pamiętać